skip to Main Content
Spanje’s en Franco’s rol tijdens de Tweede Wereldoorlog
El Diario

Spanje’s en Franco’s rol tijdens de Tweede Wereldoorlog

LET OP: Dit artikel is meer dan 6 maanden geleden geplaatst.

Spanje, Franco en de Tweede Wereldoorlog

El Diario

MADRID – Wat was de rol van Spanje tijdens de Tweede Wereldoorlog? Stond het land aan de kant van Duitsland of juist niet? Was Francisco Franco een “vriend” of vijand van Adolf Hitler of was er geen relatie? Actief heeft Spanje niet meegedaan aan de Tweede Wereldoorlog en hield het land zich min of meer afzijdig door zich neutraal op te stellen. Iets wat in de praktijk niet waar bleek te zijn.

Volgens geschiedschrijvers konden Franco en Hitler niet goed met elkaar overweg en waren het zeker geen vrienden. In oktober 1940 ontmoette Hitler Franco in het Zuid-Franse grensstation Hendaye waar slechts een halfslachtige overeenkomst tot stand kwam waarin Spanje alleen toezegde alleen mee te werken op een moment dat het Franco uitkwam.

Zowel Franco als Hitler verlieten de ontmoeting ontevreden maar Franco had echter zijn doel bereikt, namelijk mogelijkheid tot neutraliteit scheppen. Hitler verklaarde later dat hij liever zonder verdoving een paar kiezen wilde laten trekken dan nog een keer zo’n ontmoeting met Franco te hebben. Later werd ook wel eens geschreven dat Hitler een hekel had aan Franco en dat daarom Spanje neutraal is gebleven.

Franco’s strijd

Op 18 juli 1936 begon de Spaanse Burgeroorlog. De eerste dagen van de opstand draaiden om het verwerven van de macht in Spaans-Marokko. Franco zocht enerzijds de steun van de autochtone Marokkaanse bevolking en anderzijds de zeggenschap over de Spaanse troepen die er gelegerd waren. Franco kampte met een transportprobleem. De meeste vlooteenheden waren loyaal aan de Republiek en blokkeerden de Straat van Gibraltar. Het was daarom niet mogelijk zijn troepen van Spaans-Marokko naar het Spaanse vasteland over te brengen.

Franco wendde zich tot de Italiaanse Mussolini die een onvoorwaardelijk aanbod deed van wapens en vliegtuigen. Tegelijkertijd slaagde de Duitse Abwehr-chef Wilhelm Canaris erin om in nazi-Duitsland Hitler ertoe over te halen de Spaanse nationalisten te steunen. Vanaf 20 juli stelde Franco met behulp van 22 Duitse Junkers Ju-52-vliegtuigen een luchtbrug in naar de door nationalisten beheerste stad Sevilla.

Met behulp van zijn vertegenwoordigers begon hij te onderhandelen met het Verenigd Koninkrijk, Duitsland en Italië om meer hulp, en vooral meer vliegtuigen te krijgen. Onderhandelingen met de laatste twee waren succesvol en op 2 augustus kwamen nieuwe vliegtuigen aan in Tétouan. Op 5 augustus slaagde Franco erin de blokkade te doorbreken met zijn nieuwe Duits-Italiaanse luchtmacht, waardoor hij 2.000 soldaten per schip kon laten overkomen.

Guernica

Op maandag 26 april 1937 vond in de gemeente Guernica een van de ergste zoniet het ergste bombardement plaats op Spaans grondgebied. Tot op de dag van vandaag weet men nog niet precies waarom deze verschrikkelijke bombardementen die tussen de 300 en 1600 mensen het leven kostte en 800 tot 900 mensen gewond achterliet door Duitse vliegtuigen werden uitgevoerd.

Over het algemeen meent men dat het om een “oefening” ging voordat de tweede wereldoorlog zou losbarsten. Maar het feit dat de bombardering in de Spaanse burgeroorlog plaatsvond en nog geen twee dagen later Franco het dorp bezette is natuurlijk geen toeval. Verschillende vliegtuigen van het Duitse leger lieten meer dan 31 ton aan explosieven vallen op de kleine gemeente Guernica om zo republikeinen die niet aan de zijde van Franco stonden te vernietigen of op de knieën te krijgen.

Tweede Wereldoorlog

Spanje had zich wegens de ontvangen Duitse en Italiaanse hulp in de burgeroorlog welwillend tegenover Duitsland en Italië opgesteld. De regeringen van deze landen waren ideologisch verwant aan Franco’s bewind en hoopten bovendien op een of andere tegenprestatie voor de verleende hulp.

Toen Frankrijk in 1940 door nazi-Duitsland werd bezet, hoopte Franco door mee te doen aan een oorlog die toch al gewonnen leek een flinke beloning in de wacht te slepen. Gezien de nationale frustratie over verlies van koloniën veertig jaar eerder verwachtte Franco op zijn minst geheel Frans-Marokko, Gibraltar en Tanger te krijgen. Ook wenste Franco meer economische steun.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog had de anti-nazistische Duitse admiraal Wilhelm Canaris meerdere ontmoetingen met Franco waarbij hij Franco informeerde over de plannen van nazi-Duitsland met Spanje. Canaris was als leider van de Abwehr goed geïnformeerd, maar hij zwoer in het geheim tegen Hitler en het nationaalsocialisme samen.

Canaris zorgde ervoor dat Franco zijn beste en meest ervaren troepen nabij de grens met Frankrijk positioneerde en het terrein daar volbouwde met anti-tankhindernissen – ondanks ogenschijnlijke kameraadschap met Duitsland.

Terwijl Duitse muziekkorpsen parades hielden in Madrid openden de Spanjaarden aan de grens met Vichy-Frankrijk zodat joden en zelfs vijandige Franse communisten en liberalen de toegang tot Spanje kregen. Er werden landinwaarts ook vluchtelingencentra opgezet.

Via Spanje ontsnapten honderdduizenden joden naar het eveneens neutrale Portugal en vandaar vaak naar het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten en Latijns-Amerika. Later is echter gebleken dat Franco ook een lijst met daarop de namen van duizenden Spaanse Joden aan Heinrich Himmler overhandigde.

Franco stond in 1941 wel de vorming toe van de Blauwe divisie, een vooral uit falangistische vrijwilligers bestaande Spaanse divisie van de Duitse Wehrmacht. De Blauwe divisie moest als herstel en dank gelden voor het Condor-Legioen (die de bombardementen op Guernica uitvoerde) in de burgeroorlog en vocht aan het Oostfront.

De divisie werd echter al in 1943 teruggehaald, toen het duidelijk werd dat de geallieerden aan de winnende hand waren en de spanningen tussen Franco en de radicale nazi-leiding opliepen.

Vanaf 1943 stelde Franco en dus heel Spanje zich formeel neutraal op in de Tweede Wereldoorlog, in plaats van de eerder verkondigde “non-belligerentie”.

Redactie

Geschreven door Remco Stoffer in opdracht van SpanjeSites.nl. Overnemen van de hele tekst of delen daarvan is zonder toestemming niet toegestaan. Trakteer de redactie op een cortado (koffie) via PayPal of via iDEAL etc., altijd lekker tijdens het schrijven van het actuele nieuws.

Dit bericht heeft 11 reacties
  1. Ik heb ooit gelezen, ik denk in de memoires van Winston Churchill, dat die top aan de grens met Hitler in nov. 1940 ging over een doortocht voor het Duitse leger naar Gibraltar. Die heeft Franco niet gegeven, ondanks de historische wrok van de Spanjaarden om die rots. Als Hitler de toegang tot de Middellandse Zee had kunnen afsluiten, hadden de Britten nooit kunnen standhouden in Egypte. Ook waren er nog geen olietankers die om de Kaap konden varen, en GB zou dan helemaal zijn aangewezen op Amerikaanse olie.

  2. Goed onderwerp Remco!!
    De relatie tussen Hitler, Mussolini en Franco is en blijft een schimmige en moeilijk inschatbare en beschrijfbare zaak. Er zijn veel aannames en de geschiedenis is op dit punt zeker (nog) niet helder. Er waren een aantal gezamenlijke ideologieën en strategieën, maar ieder was toch ook met zich zelf en de eigen ideologieën bezig. Als je Wikipedia er op naleest is het bombardement van Guernica enigszins verklaarbaar. De Duitsers hadden onder leiding van Herman Goring een nieuw luchtwapen ontwikkeld en dat was het grootschalige bombardement, ook wel “tapijtbombardement” genaamd. Men zocht een manier en een locatie om dit eens ergens te gaan testen. Bovendien waren het met name de Duitsers die een massaal bombardement als afschrikmiddel wilden gaan gebruiken in de koude oorlog voorafgaande aan WO2. Franco van zijn kant, zag Guernica als een bolwerk van Baskisch verzet en hij zag in een massaal bombardement een prima oplossing die de strijd rond de plaats direct in zijn voordeel zou doen beslissen. Op dat moment kwam het dat dus heel goed uit. Van beide kanten. Zelf had hij niet de mogelijkheid tot bombarderen maar de aanwezige Italiaanse en Duitse vliegtuigen boden uitkomst!

    Toch was Guernica niet de eerste plaats waar een dergelijk bombardement plaatsvond. Op 31 maart van datzelfde jaar werd Durango door Italiaanse vliegtuigen en vliegtuigen van het Duitse Condor Legioen onder handen genomen met 294 slachtoffers als gevolg. En eerder gaf Franco in november 1936 al opdracht om diverse delen van Madrid te bombarderen. In februari 1937 gaf hij opdracht om een grote stroom vluchtelingen op de weg tussen Malaga en Almeria te bombarderen. Al deze acties waren gericht tegen niet militaire doelen en tegen onschuldige burgers.
    Bron wikipedia: https://es.wikipedia.org/wiki/Bombardeo_de_Guernica

    De relatie Duitsland/Spanje, Franco/Hitler bleef gedurende de oorlog een moeilijk te beschrijven en in te schatten wirwar van afspraken en handelingen. Een mooi voorbeeld daar van was de spoorverbinding door de Pyreneeën, via de Somport tunnel en het beruchte station Canfranc. Franco sloot in de Burgeroorlog de tunnel omdat hij bang was voor infiltranten vanuit het noorden. In WO2 ging de tunnel weer open en kregen Duitse Gestapo en SS troepen de militaire controle over de noordelijke ingang van de tunnel. Tijdens de oorlog vervoeren treinen vanuit Spanje wolfraam naar Duitsland, benodigd voor de oorlogsindustrie en met name voor de pantsering van tanks. Hitler betaald dit met Franken en met dat geld koop Spanje vervolgens geroofd goud wat door de Duitsers in Zwitserland is opgeslagen. Vervolgens vinden er via Canfranc de zogenaamde “goudtransporten” plaats, en via documentatie is vast komen te staan dat er minstens 87 ton goud via Canfranc weggesluisd wordt. Want de treinen rijden door naar Spaanse en Portugese havens waarna het verscheept wordt naar met name zuid Amerika. Naast goud werd er ook zilver en andere kostbaarheden weggesluisd… En op deze manier “betaalde” Franco Hitler terug voor de ontvangen steun gedurende de Burgeroorlog. Om duidelijk aan te geven dat Franco van “twee walletjes eet” het volgende. Amerika levert olie aan Spanje. Amerikaanse inlichtingendienst komen er achter dat er goud en kostbaarheden worden getransporteerd via Canfranc. Ze dwingen Spanje om daar mee te stoppen op straffe van een olie-embargo. Franco ziet de noodzaak van die olie wel in en stopt vanaf 1944 de transporten. Het station van Canfranc blijft de gehele oorlog een soort van “dubbelrol” spelen als een soort van “Casablanca van het noorden”. Vele joden, vluchtelingen en ook geallieerde vliegers weten de weg naar vrijheid te vinden via Canfranc, maar het zijn ook spionnen, contraspionnen en geheime documenten die de grens passeren, en aan het einde van de oorlog hoge Duitse officieren die via Spanje naar zuid Amerika weg kunnen en mogen komen.
    Meer informatie over Canfranc: https://es.wikipedia.org/wiki/Estaci%C3%B3n_Internacional_de_Canfranc

    Al met al dus een ingewikkelde materie. Ja, officieel was Spanje in WO2 neutraal, maar als je de feiten op een rijtje zet dan speelde er wel het een en ander…. En dat kon lang niet allemaal door de beugel!

    Hartelijke groeten,
    Gerrit

    1. Wat dacht je van de Canarische eilanden waar een groot fort is gebouwd om onderzeeers te bevoorraden (van de duitsers wel te verstaan) ze hebben er geen gebruik van gemaakt en aangeboden (lekkere dubbelrol) aan de Amerikanen die ook bedankte. tot 2000 zijn ze met dat complex bezig geweest dus de EU heeft daar via een omweg zelfs aan meebetaald. hoezo corrupt.

      1. Dag Juan 11.
        Een groot Duits fort is mij onbekend op de Canarische eilanden. Kun je vertellen welk eiland? Wat wel bekend is dat er veel verhalen rond gaan op Fuerteventura.
        In het zuidelijk deel van het eiland staat Villa Winter direct aan de zee. Men vermoed dat hier een geheime Duitse onderaardse U boot haven was. Men heeft het nog steeds niet ontdekt.

        1. Op Tenerife (oostkant) ben ik in 1994 zo’n complex kunnen inwandelen. Ingang vlak naast de oceaan tegen een rotsclip van 200m hoogte

  3. Ik zou toch de persoon van Wilhelm Canaris als niet als anti-nazistisch willen beschrijven zoals Remko opmerkt. In ieder geval niet voor 1940.
    Canaris heeft wel degelijk Duitse en Italiaanse fascistische steun gegeven aan de nationalisten van Franco. Zonder deze steun was Franco waarschijnlijk niet aan de macht gekomen en had het de Spaanse bevolking een hoop slachtoffers bespaard. Hij heeft in Guernica ook de hand erin gehad om de stad te laten bombarderen.
    Naarmate het Hitler fascisme terrein verloor is Canaris gaan inzien dat hij het over een andere boeg moest gooien. Uiteindelijk werd dit hem fataal en werd opgehangen op bevel van Hitler. We hebben dus twee gezichten bij Canaris.

  4. Net het tweede deel van de trilogie van Ken Follett gelezen ,o.a. over de WO 1 en WO 2 en dit is een geweldige aanvulling om enigszins te begrijpen hoe ingewikkeld het allemaal in elkaar zat! Bedankt! Begin met frisse moed aan deel 3 “Edge of Eternity” (1147 blz……)

Geef een reactie

Geef jouw mening over dit artikel! Het is namelijk altijd leuk om iets van onze lezers te horen. // De redactie heeft het recht om eventuele reacties zonder opgaaf van reden te verwijderen. // Uw e-mailadres moet u vanwege spam invullen.

Bedankt voor jouw reactie! Bezoek ook eens onze Facebook pagina of groep.

Back To Top
×Close search
Zoeken