De Nederlanders en Belgen die al langer in Spanje komen of wonen, herinneren zich nog wel dat je praktisch overal een sigaretje kon opsteken. Dat veranderde twee jaar voordat wij met SpanjeVandaag begonnen in 2006. Toen ging de zeer bekritiseerde antirookwet van kracht, die vijf jaar later in 2011 werd aangepast. Nu is het op veel plaatsen verbannen, maar op horecaterrassen is het vaak nog wel toegestaan. En precies daar discussieert de politiek al jaren over.

Twintig jaar geleden veranderde Spanje van een land vol rokende cafés en sigarettenrook in kantoren naar een van de strengste antirooklanden van Zuid-Europa. Toch steken vandaag nog altijd miljoenen Spanjaarden dagelijks een sigaret op. De discussie laait opnieuw op, nu de centrale overheid strengere maatregelen voorbereidt en artsen aandringen op een nieuwe generatie zonder tabak.

In de jaren negentig hoorde roken in Spanje bij het straatbeeld. Op het terras van een bar in Sevilla lag standaard een pakje op tafel. In kleine dorpen rookten klanten nog tussen de tapas en hing in overheidsgebouwen vaak een blauwe waas. Dat veranderde abrupt met de antirookwet van 2006, gevolgd door strengere regels in 2011.

Volgens berichtgeving in Diari de Tarragona heeft Spanje in twintig jaar tijd een forse daling van het aantal rokers gezien. Vooral onder jongeren nam het traditionele sigarettengebruik af. Tegelijkertijd verschenen nieuwe nicotineproducten zoals vapes en elektronische sigaretten, vooral populair bij scholieren en studenten. De Spaanse gezondheidsdiensten kijken met groeiende bezorgdheid naar die verschuiving. In grote steden zie je nauwelijks nog jongeren met een klassieke sigaret, maar wel met wegwerp-vapes in felle kleuren. Artsen waarschuwen dat nicotineverslaving simpelweg een nieuw jasje heeft gekregen. Spanje probeert daarom dezelfde fout te vermijden die eerder in andere Europese landen werd gemaakt: te laat reageren op nieuwe trends.

Dat debat is extra hard, omdat Spanje zichzelf graag ziet als voorbeeldland binnen Europa. De rookvrije horeca geldt internationaal nog steeds als een succes. Veel Nederlanders en Belgen die jaren geleden aan de Costa Blanca overwinterden, herinneren zich nog cafés waar de rook in je kleding bleef hangen. Vandaag is dat vrijwel verdwenen. Alleen op terrassen wordt nog volop gerookt, al wil de regering ook daar beperkingen invoeren.

De druk vanuit medische organisaties neemt toe. Zij willen dat Spanje het voorbeeld van het Verenigd Koninkrijk volgt, waar jongeren geboren vanaf 2009 straks nooit legaal tabak mogen kopen. De Spaanse regering vindt zulke stappen voorlopig te ver gaan, maar werkt wel aan strengere regels rond vapes, neutrale verpakkingen en rookvrije zones.

Op de pleinen van Spanje merk je ondertussen een culturele verandering. Oudere generaties blijven vaker roken, zeker tijdens lange koffiepauzes of kaartspellen in buurtcafés. Jongeren zijn kritischer. Gezondheid, sport en uiterlijk spelen een grotere rol dan twintig jaar geleden. Toch blijft tabak diep verweven met het Spaanse sociale leven. En precies daar zit het probleem voor de overheid. Een wet invoeren is relatief eenvoudig. Een gewoonte veranderen die generaties lang onderdeel was van het dagelijkse ritme in Spanje, blijkt veel lastiger.

Wat denk jij: gaat Spanje echt het roken op terrassen aanpakken en wordt dit dan zomaar geaccepteerd door de samenleving? Antirokers zullen er erg blij mee zijn (inclusief ikzelf, die als niet-roker soms op terrassen ook last heeft van andere mensen die wel roken), maar de rokers zien dat ze opnieuw verbannen worden. Ook de horeca moet het allemaal wel accepteren, en half-half werk zal niet lukken. Als je de horecaondernemers de keuze geeft voor wel of niet roken, dan zal het succes minimaal zijn, denk ik.