Twee jaar met negen maanden noodtoestanden in Spanje tijdens de corona-pandemie

Twee jaar met negen maanden noodtoestanden in Spanje tijdens de corona-pandemie
Beeld: 123rf

Twee jaar met negen maanden noodtoestanden in Spanje tijdens de corona-pandemie

Dit artikel is 7 maanden oud en kan dus niet meer actueel zijn.

MADRID – Op 14 maart 2022 is het precies 24 maanden geleden dat Spanje te maken kreeg met de speciale noodtoestand vanwege het coronavirus. Toen de ‘estado de alarma’ op 13 maart 2020 werd aangekondigd had premier Pedro Sánchez en eigenlijk niemand in Spanje een idee van wat de maanden daarna zou brengen.

Met een noodtoestand of staat van alarm (estado de alarma) kunnen de autoriteiten de burgerbescherming, de politie en het leger op de been brengen om de coronavirus pandemie onder controle te krijgen. Op het moment van het ingaan van de noodtoestand op 14 maart 2020 waren er in Spanje meer dan 5.753 besmette personen en 136 doden, het merendeel in beide gevallen in de Madrid regio.

Op 14 maart 2022 zijn de cijfers na 24 maanden corona-pandemie en 9 maanden en 3 weken aan noodtoestanden dramatisch slecht in Spanje met 11.223.974 positieve testuitslagen en 101.135 officieel geregistreerde corona-doden, in beide gevallen aantallen die waarschijnlijk veel hoger zullen zijn. 

Het goede nieuws is dat inmiddels in Spanje 39.177.875 personen (93% 12+) volledig gevaccineerd zijn en 24.114.643 personen (51%) een ‘boosterprik’ hebben ontvangen. Er zijn inmiddels ook 1.987.392 kinderen (52,1%) die de eerste corona-prik hebben gekregen waaronder 1.059.828 kinderen (27,8%) die een tweede prik hebben gekregen.

Twee noodtoestanden

De afgelopen 24 maanden heeft Spanje met twee noodtoestanden te maken gehad. De eerste ‘estado de alarma’ ofwel de staat van alarm of noodtoestand zoals wij dit hebben genoemd (wat geen lockdown is) tijdens de corona-pandemie, ging in op 14 maart 2020. De noodtoestand in Spanje ging veel verder dan in andere landen en er werd een thuisblijfplicht ingesteld waarbij het alleen toegestaan was het huis te verlaten als je de hond moest uitlaten of naar een supermarkt, apotheek of andere essentiële winkel moest gaan. 

Na 14 maart 2020 werd die noodtoestand zes keer verlengd, te weten op 30 maart, 12 april, 26 april, 10 mei, 25 mei en uiteindelijk op 7 juni tot 21 juni 2020. Tussen 22 juni 2020 en 24 oktober 2020 was er geen noodtoestand maar tijdens de zomermaanden ging het al snel weer mis en moesten er weer drastische beslissingen genomen worden.

De tweede noodtoestand werd op 25 oktober 2020 afgekondigd en eindigde zes maanden later op 9 mei 2021. Tijdens de tweede noodtoestand was er geen thuisblijfplicht maar werden wel regionale lockdowns ingesteld waardoor het reizen tussen autonome regio’s niet mogelijk was, iets wat door de regionale overheden geregeld werd. Ook kwam er een landelijke avondklok tussen 22/23 en 6/7 uur waarbij de regionale overheden verschillende tijden konden kiezen. Verder werd het samenkomen of de groepsgrootte gereduceerd tot 6 personen voor niet-samenwonenden en hadden de regionale overheden de keuze voor andere corona-maatregelen die daarna overal weer anders waren.

Ongrondwettelijk

Beide noodtoestanden werden later door het Grondwettelijk Hof (Tribunal Constitucional) als ongrondwettelijk verklaard. Dat wou toen niet zeggen dat de rechters het niet eens waren met de genomen maatregelen maar wel de juridische onderbouwing van die beslissingen. In plaats van een ‘estado de alarma’ of ‘staat van alarm’ had de Spaanse regering de ‘estado de excepción’ of ‘uitzonderingstoestand’ moeten gebruiken om de grondrechten van burgers op te schorten (niet te beperken) zoals omschreven in artikel 113 van de Spaanse grondwet.

Noodtoestand 2010

Op 14 maart 2020 was het de tweede keer dat de Spaanse regering een noodtoestand moest afkondigen aangezien dit eerder al werd gedaan door premier José Luis Rodriguez Zapatero op 4 december 2010 na een onaangekondigde staking van de luchtverkeersleiding waardoor het luchtverkeer in Spanje plat kwam te liggen. Toen werd het leger ingezet om controle te krijgen over de situatie. Die noodtoestand werd na 42 dagen op 16 januari 2011 opgeheven.

Wat is een ‘estado de alarma’

De Spaanse regering kan een ‘estado de alarma’ afkondigen dankzij artikel 116.2 in de Spaanse Grondwet. Dit is alleen mogelijk als de ministerraad dit heeft besloten en voor een maximale periode van 15 dagen waarna men in het Spaanse parlement moet overleggen en beslissen of de noodtoestand verlengd wordt. Bij de noodtoestand van 25 oktober 2020 was er echter sprake van een langere periode van zes maanden. Tijdens de noodtoestand kan de Spaanse overheid zeer slagvaardig handelen, zonder eerst toestemming over iets te vragen of overleg met inwoners te voeren. 

In het geval van de eerste noodtoestand tijdens de corona-crisis had de centrale regering de controle over alles. Tijdens de tweede noodtoestand werd echter met de regionale overheden, die over de werkwijze tijdens de eerste noodtoestand klaagden, afgesproken dat de regionale overheden de leiding zouden nemen wat betreft de regionale maatregelen. Ook daar werd door de regionale overheden weer over geklaagd.